Sexting; Fun or Soft-core Porn?

http://www.timesofmalta.com:80/blogs/view/20110218/tanja-cilia/sexting-fun-or-soft-core-porn
Friday, 18th February 2011

“If you loved me, you would do it!” The ‘it’, in question when I was young was more often than not, agreeing to necking, petting, or sex.
These days, the “it” is likely to include sexting – the newfangled idea that photographs sent over mobile telephones or pc cameras must include a risqué element to make them more ‘fun’ and ‘interesting’.
Unfortunately, the teenagers (and tweens) who indulge in this do not realise the far-reaching consequences that their foolhardy actions may set in motion.
When you leave a comment on a website, however obscure, you never know when and where it will turn up; it is the same, only worse, with compromising photographs that will have unprecedented side effects.
There are ways and means for people to scour the internet for this type of snapshot and use it for their own heinous intentions – ask Cheryl Cole, whose head was pasted onto bodies on pornographic sites, and whose photographs appeared in a Russian site that offers mail-order brides. She has clout enough to have had them removed – common mortals know that once something is on the net, it’s there for keeps, and cannot be retrieved or deleted.
Picture the scene; a girl (whether she trying to entice a boy, or trying to please her boyfriend does not matter) sends a provocative picture over her cellular phone, in an e-mail, or via a social site that has this application. The boy decides to pass this on to a friend- and the next thing you know, the picture has been sent to contacts of contacts, or, worse, it is being manipulated by paedophiles who may even seek to contact the girl.
There is also the tiny question of “revenge” – when immature persons end a relationship and these images are still on the recipients’ phones, the temptation to use them to settle scores may be too hard to resist.
Just as most of us now realise “we ought to have studied harder” when we were children, young girls do not realise what this can do to their future, in the way of relationships, reputations, and even job prospects.
Today’s youth are very comfortable with saying what they had for breakfast and which film they watched and why their geography teacher is a nitwit, like all his forbears (only they would put it differently).
They have no compunctions about showing themselves worse for wear during a night on the tiles, never considering how humiliating these photos will be once they are sober. By the time they remove them, they could have been seen, and copied, a thousand times. They do not even bother to tweak privacy settings of their social sites.
Think of the BCC facility on your e-mails. You can copy your lawyer in when you send an e-mail to the neighbour whose dog is fouling your garden. You can copy your sister in when her husband sends you a flirty e-mail and you put him in his place. You can copy your best friend in when a mutual friend disparages her and you berate her for doing so. All these mails can be printed out.
This is an example that teens may understand. They are so used to sharing even their most private moments that they consider sexting as a fleeting incident, since another will replace it within the next five minutes.
If this fails to impress them, talk about the paparazzi who are always ready to take photos of celebrities in their off moments. Of course, I have not even touched upon how there photos are breaking child pornography laws – because in Malta, a chid is anyone who is not yet eighteen years old.
Would your child be astonished to learn that sexting has led to suicides, when the teenagers (usually girls) involved could not take their peers’ taunts or cyber-bullying from people whom they do not even know?
Pop stars like Lady Gaga and Beyoncé don’t help. Neither do hip-hop songsters who perform with camera headgear, splicing images of glamour with S&M shots and imitation cop uniforms and arrests all of which are pulsed to the throbbing beat of the lyrics.
This is a wake-up call. This is not a matter of invading the privacy of your teen; by tomorrow morning, you could be crying over spilt milk.

The Smell of Rain

http://www.timesofmalta.com/blogs/view/20100903/tanja-cilia/the-smell-of-rain
Friday, 3rd September 2010

Some people wait for Godot, others wait for Guffman. Some wait for a star to fall, or for the world to change – and others wait for Lefty.
It’s my birthday today – and like most people born in September, I wait for Petrichor, a noun that almost deserves to be in upper case since it is such a wonderful thing.
Purists will tell you that Petrichor is really only ‘the blood of the gods’ (ichor) with the prefix petri (stone) – but when you live in Malta, where the rain that breaks the summer drought over limestone, the word acquires its special distinction.
In any case, ichor (“tenuous essence”) is not blood, but an ethereal, transparently golden fluid that was supposed to run in the veins of Greeks gods – a component of ambrosia and nectar too, if you please, and poisonous to mortals.
Of course, it’s not only Greek gods that do not have blood as we know it in their veins.
Some arthropods – including spiders, crustaceans such as crabs and shrimp, and even some insects such as stoneflies – have haemolymph in their circulatory systems instead of both the blood and interstitial fluid of vertebrates. Some non-arthropods such as mollusks also possess a hemolymphatic circulatory system.
Poets since Victorian times have used it to mean a divine drink – or mundane wine. In a complete circle, oenologists have lately begun using the word petrichor to describe a characteristic nuance of wine, when they want to evoke the scent of rain drizzling over rocks, as I am told is extant in Grüner Veltliner, Alsatian Rieslings, Argentine Malbecs and Loire Valley reds. The smell of rain calls to mind different things to different people. In me, it stirs up memories of funerals of people I have loved – somehow, a rainy afternoon makes a goodbye bleaker than it otherwise would be…. especially when it’s out-of-season rain, as if the elements want to unite with one in sorrow. The “earthly” meaning (both senses) of the word petrichor was used in the March 7, 1964issue of the Journal Nature by two Australian geologists I.J. Bear and R.G. Thomas. Their article was entitled The Nature of Argillaceous (“consisting of or containing clay”) Odour in Nature. They explained the process of how the smell that reminds us of childhood days of splashing in grandparents’ internal yards obtains. Oil exuded by certain plants during dry periods is adsorbed by rocks and soils. When it rains, the stored molecular oil is released into the air (along with geosmin, “ earth-smell” another compound) to produce the characteristic after-rain smell. Geosmin gives beets their “earthy” smell; the human nose is able to detect it at concentrations as low as 5 parts per trillion. In a follow-up paper, Bear and Thomas had demonstrated that the yellowish oil, composed of more than fifty distinct chemical substances, serves the purpose of retarding the germination of seeds and early plant growth, since they would have died had the drought continued. Indeed, some Australian publications indicate that the omnipresent eucalyptus trees also release revivifying petrichor. When it is washed into the waterways, creatures know that the season is sufficiently wet to support breeding.
Ammon Shea’s claim to fame is that he read through the whole of the Oxford English Dictionary – and published a book about it. He says that petrichor is one of his favourite words.
There is, of course, a whole slew of hyetal (“related to rain”) words that are in some way related to rain – drizzle, hail, deluge, downpour, showers- but none is as mellifluous and redolent of memories as petrichor.

Sour D’oh Catholics?

Friday, 22nd October 2010

http://www.timesofmalta.com:80/blogs/view/20101022/tanja-cilia/sour-doh-catholics

When I read the headline “Homer Simpson is a Catholic”, at first I disagreed with it on two counts.
Then I thought that it could well be American English that gives religions an article, and that it is also perfectly possible for two-dimensional people to have a religion, albeit not necessarily to the point of being religious.
However, it turns out that the headline was mistaken for a third, and a totally different reason. The person whom it was supposed to be quoting had never said it at all.
Aficionados of The Simpsons know that the religion of the eponymous family is Presbylutheran. The Schism of Lourdes, which happened in 1573, had marked the Presbylutherans’ official split from the Roman Catholic Church. Unlike what usually happens, however, this was not related over a nuance of dogma, but because the Presbylutherans insisted on the right to attend church with wet hair. I find this weird, because that is something I do regularly, and I have never been told off for it. Incidentally, that right no longer obtains.
It began when in the episode The Father, The Son, and The Holy Guest Star Pastor Timothy Lovejoy informs us that his church is a part of The Western Branch of American Reform Presbylutheranism (a cross between Presbyterianism and Lutheranism). The denomination’s headquarters are in Michigan City, Indiana, and the elected head of the National Congress of Deacons is also known as His Holiness, the Parson.
Ned Flanders is an Ultra- Conservative Christian, and a graduate of Oral Roberts University. He thinks that hell was specifically manufactured for Jews, Hindus, homosexuals and pagans. Apu, of course, is Hindu.
However, the newspaper articles that went to town with the bad idea didn’t realise that Homer and Bart were merely considering becoming Catholic. This happened after Bart was expelled from school, ironically for something which he did not do, and enrolled into a Catholic school.
The semi-official Vatican newspaper L’Osservatore Romano published an article by Father Francesco Occhetta arguing that cartoon characters Homer and Bart Simpson had quasi-Catholic tendencies. This was grossly misinterpreted, perhaps because Liam Neeson’s voice (he was the Voice of the priest) is what it is.
But just because Homer has been baptized and has even had conversations with God, and the article included the sentences “Homer finds his haven in God, albeit he sometimes gets His name sensationally wrong. [Homer calls Jesus Jebuus]. But these are just minor mistakes, after all; the two know each other well.”, and “The Simpsons remain among the few programmes for children in which the Christian faith, religion and the question of God are recurring themes. The family recites prayers together before meals and, in its own way, believes in Heaven…” it does not imply that Homer and Bart are Catholics – and the phrase ‘in their own way’ indicates this clearly.
The executive producer of The Simpsons, Al Jean, was not amused. He knows that The First Church of Springfield is Presbylutheran. However, he seems to be badly-informed about the fasting issue. He said “Homer’s diet would make it impossible for him to become Catholic; he could not go without eating meat on Fridays for even an hour.” Abstaining from meat on Fridays, nowadays, is a matter of choice – but it is amazing how many people still have similar ideas about the faiths to which they do not belong. In fact, jean said he has not been to church for 20 years so that explains his confusion.
Father Occhetta’s take on all this fuss was that he would not describe Homer and Bart as Catholic – “I would say they’re people of faith. Watching the Simpsons could help us spiritually.” he comments.
Whenever God appears on The Simpsons, he has five fingers – and all the recurring and guest characters have four. Take this as a “sign” that the whole caboodle was just “much ado about nothing”.

It-Tarbija 59 u l-Preġudizzju

 
Mej 30, 2013 09:40  iNews

Mela xi ħmistax ilu, fuq il-bieb ta’ karozza tal-linja, instema’ taħbit kbir. Bħalma ġieli jiġri, kien hemm xi ħadd li laħaq il-karozza biss wara li ngħalaq il-bieb.
“Nafu” li mhux suppost li x-xufier jerġa’ jiftaħ il-bieba… imma kieku nkunu aħna, żgur li nkunu rridu li x-xufier jikser ir-regolament.
Kien x’kien, ix-xufier ta’ din il-vettura ħares lejn in-naħa tal-bieba, kemmex xoftejh, refa’ spallejh… u baqa sejjer.
U bdiet il-Litanija mill-passiġġieri. “Jaħasra, stajt ftaħtlu,” għedt jien lix-xufier, “Issa jasal tard fejn sejjer…” “U ajma int,” qabżet waħda min-naħa l-oħra… “Dak x’għandu x’jagħmel – dawn is-suwed mhux kollha gangijiet, fil-kantunieri, ġurnata sħiħa… dak kien sejjer jiltaqa’ ma’ sħabu l-Marsa jew Buġibba…”
“Int, bħalek, fejn tafu dan? Mela qallek? Mela tafu?” Staqsejtha jien.
Sadanitant, konna wasalna fuq l-istejġ li jmiss. Dan ir-raġel reġa’ kien hemm, bla nifs. Tela’ fuq il-karozza. Ħares lejn il-passiġġieri, u pponta lejn waħda xiħa. B’Malti perfett, iżda b’naqra aċċent, qal lix-xufier… “Ara, meta dik il-mara kienet tiela’, fl-istejġ l-ieħor, tilfet il-portmoni…”
Il-mara gerfxet fil-basket u qalet “iiii, vera. Kelli l-Kartanzjan f’idi u anqas biss indunajt…” u resqet lejn ix-xufier.
Kulħadd issomma. Dak il-ħin stess fetħet il-potrmoni u ħarġet €20 u newlithom lir-raġel.
“Le, Sinjura, grazzi. Għid talba għalija, biss biss.” U dar, u niżel mill-karozza. U x-xiħa baqgħet imbelħa, u bdiet tibki, u xi ħadd qam biex iwassalha lejn il-post fejn kienet qabel, għax lanqas felħet timxi.
U jien gdimt ilsieni. Anqas temmen, imma, dik il-mara ta’ qabel fetħet il-ħalq ta’ ċerna tagħha u qalet “Ara, tela’ ħmar ma’ arblu…”
U hawn deffist l-earbud l-oħra f’widinti (soltu waħda biss ikolli, kif jaf kull min jarani biha), biex żgur ma nismax iżjed oxxenitajiet bħal dawn. Imma mhux qabel ma tajtha ħarsa li nispera li ħollmitha ikraħ bil-lejl.
Issa l-istorja rrepetiet ruħa wara l-istorja ta’ Baby 59.
Naf żgur li kieku din it-tifla kienet bint xi waħda minnha, konna ngħidu “Miskina jaħasra, mument ta’ ġenn… imma ara jaħasra miskina, mill-ewwel sogħobiha milli għamlet u ċemplet għall-għajnuna…”
Imma… din inzertat “mhux bħalna” – għax Ċiniża.
L-ewwel ħaga li ġara kienet li ħafna stazzjonijiet tar-radju u tat-televiżjoni ma tawx aħbarijiet aġġornati – u għalhekk, kull min ra jew sema’ lilhom, ma kienx jaf x’ġara.
U beda’ l-ġudizzju.
“Lill-ġenituri, taf x’nagħmillhom kieku jien?”
“X’tistenna minn komunisti!”
“Għax m’għamlitx abort la ma ridietux?”
“Għax ma tatux għall-addozzjoni?”
“Dawk ateji, għalhekk jagħmlu hekk…”
Eċċ, eċċ, eċċ.
Kelli naqra ta’ diskussjoni sħuna, fejn qaluli li jien “qed inżomm magħha”; dan għax għedt li ħadd m’għandu għalfejn, jew saħanditra d-dritt, li jiġġudika lil din l-omm li min jaf f’liema stat ta’ disprament kienet.
“Mela qatt ma kellek tfal?” Staqsietni waħda; issa din anqas għaddielha minn moħħha li kieku ma kellix, u kont xtaqthom, kienet tkun piena li tfakkarni f’dan. “U propju għax kelli qed naqbeż għaliha… Ma nistgħux niġġudikaw. Aħna qatt ma konna fl-istess sitwazzjoni. U anqas li kieku konna – kull każ huwa differenti…”
“U tgħidx ħmerijiet. Dawk hekk, kattivi. Ma jimpurtahomx minn ħadd u minn xejn… qalbhom xierfa.”
U ma ngħidilkhomx kif daru għalija qatta’ bla ħabel.
“Dawn il-ġenituri ħaqqhom il-forka…”
“Imma intom tafu eżatt x’ġara?”
“U żgur, ħa.. mhux qed tara [link ma’ rapurtaġġ] x’ġara?”
“Mela ma ndunajtux li din tfajla, mhux miżżewġa?”
Hawn malajr insew li kienu għdhom kif ikkundannaw lill-missier tat-tarbija bħala kompliċi.
“Iżjed u iżjed mela. L-ewwel ġabitu u mbagħad ħelset minnu, ħasbet li ħadd m’hu ħa jinduna…”
“Oj, stenna’ ftit. Int kont hemm?”
“U ajma kemm int vojta. Mhux ovvja jew. Dawk għandhom liġi li ma tistax ikollok iżjed minn tarbija waħda, u dan it-tifel kien it-tieni wieħed tagħhom…” “Kulħadd jagħmel l-aborti bl-adoċċ hemm…”
X’taqbad tagħmel ma’ nies bħal dawn, għid? Ovvjament, il-konverżazzjoni kienet ferm itwal; meta qalu li “kulħadd” ateju, tfajt link tal-Insara fiċ-Ċina; meta qalu li hemm l-iżjed li jsiru atroċitajiet kbar fid-dinja, tfajt link ta’ Kermit Gosnell. U tfajt link ta’ dik il-mara li meta kellha seba’ xhur tqala ħaduha minn darha biex jagħmlulha abort sfurzat.
U kulma qalu, għax żgur li anqas biss rawhom dawn, kien “…minn jixtieqhom u jagħmel minn kollox biex ikollu u min jarmihom…” u “żball qatt ma jitpatta b’ieħor,” u “Vuoldiri qed tgħid int għamlet sew hux? Imbagħad ngħiduha kif inhi, għalihom hemm kollox l-istess, joqtlu tarbija, joqtlu kelb, Lhudi, qattus xorta waħda għalihom…” u għaxxqitha meta qalet “…u ġieli jaraw tfal f’nofs ta’ triq jittajru minn karozza, u ma jagħtux għajnuna, insomma jien għalija dawn bla qalb…anqas Facebook, għax min jużah jeħel il-ħabs… jew jikkundannawh għall-mewt għax traditur.”
U hawn kien jidher ċar li anqas biss kienet taf, din il-persuna, li Facebook huwa bblokkjat fiċ-Ċina, għax għandhom Weibo… li anqas kliem bħal Ferrari ma taċċetta…
Żewġ sentenzi wara, beda’ l-użu ta’ ittri kapitali, biex bħal juruni li huma kollha kellhom raġun u jien biss kelli tort.
U kien hawn li ddeċidejt li nikteb dan il-blog…

Oj! Inti “Sin”gle Parent?

Apr 27, 2013 15:42 iNews

Mela dan l-aħħar smajt taħdita fuq nies li għandhom it-tfal iżda m’għandhomx sieħeb.
Iva, sewwa qrajtu… għax din l-għarfa li kienet qed titkellem assumiet li dawn ikunu kollha nisa.
Naf li intom għattxana biex tkunu tafu x’qalet din l-esperta, u għaldaqstant, mhux se niddiżappuntakom. Għax wara kollox, naqra pariri kulħadd ikollu bżonnhom.
“Jien ma nafx dawn in-nies ma jistħux juru wiċċhom barra, wara li jkunu dinbu. (Minn hawn ġibtha l-idea ta’ “sin”gle…),. U mhux talli hekk, talli jaħasra msieken uliedna jridu jitqannaw bihom fil-klassijiet tagħhom.
Dawn it-tfal tas-single parents, marelli, kemm ikunu hekk, ma nafx, jien. Dejjem jiddiżruptjaw (!), il-lezzjonijiet, qatt ma jagħmlu l-ħomework… dejjem jitkessħu u jitqażżu. Dejjem itellfu. Ommhom dejjem taqbeż għalihom, u allaħares ixxellef difrek ma’ xi waħda minnhom għax jaqq, kemm huma ħamalli, jibdew jidgħu u jaqlulgħek milli għandek u milli m’għandekx.
Ara jien, ikolli mmur naħdem biex nissapportjahom (!), u l-vizzjijiet tagħhom. Dejjem ipejpu u ħafna ċpiepet tad-deheb, jaqq. U ħafna tidlik ma’ wiċċhom.
Imma dawn m’għandhomx ħendbekk allura? Dejjem bil-mowbajl u s-sigaretti f’idhom? U possibbli li m’għandhomx żarbun, għax dejjem bit-tennis shoes?
Għalxejn tistennew is-sentimenti tagħha dwar ix-xagħar miżbugħ isfar… għax tagħha hekk kien, u naħseb li għalhekk biss baqgħet lura, u għal xejn iżjed.
Jien naħdem daqs kelb; ara, issa la nasal id-dar inlestilhom xi ħaġa ħafifa u nitfa’ load ħwejjeġ. Qatt ma nlesti, u jien għandi r-raġel jgħinni, aħseb u ara dawk li m’għandhomx. Kollox sotto supra, żgur mhux forsi. Mhux ta’ b’xej li t-tfal tagħhom huma biss ikollom il-qamel f’rashom.
Imbagħad jagħtuhom lil tagħna. Tarax ukoll. Il-Madam ma tafx kif imorru l-affarijiet għax kieku żżommhom f’kamra għalihom la ma jridux jitgħallmu. U issa iżjed u iżjed li m’hemmx streaming fl-iskejjel.
Le, għidu li tridu, jien naqbel miegħu l-istreaming, għax kieku tiegħi dejjem A ikunu, għax kulħadd jgħildli li mhux talli sbieħ, talli bravi wkoll. Mhux għax tiegħi, ta, imma jaħasra tant huma kwieti li meta jsibu xi wieħed minn dawn id-dimonji jaqbad magħhom jaħasra taf kemm jibku biex immur inkellem lill-Miss biex tibdillhom posthom jew anke l-klassi?
Jaħasra jien immur kieku, imma f’wiċċi jibqa’. Taf sakemm, hux? Sakemm nikteb lill-Ministru. Għax af li xi ħaġa trid issir ta. Issa isbaħ bil-benchmark. Jien ma fhimtiex ta’ imma naħseb li tfisser li almenu jkunu jafu xi ħaġa kemm kemm jiddubbaw, skont kemm ikollhom età. Jien ma nafx imma aħjar ineħħu lit-tfal li jtellfu minn ġo (!), l-klassi u jħallu lil tagħna, li vera jridu jitgħallmu jaħassra, fil-kwiet.
Hemm, tafha lil (u hawn semmiet isem ta’ xi ħadd magħruf),? Xi qżież. Dejjem tiftaħar li hi single parent. Għax ma tmurx tinħeba. Missha tistħi. X’eżempju ħażin qed tagħti lil uliedna, dik.
Ma flaħtx ma ngħaddix kumment.
Lili kulħadd jgħidli biex “inbaxxilu”, għax għandi leħni jġib sew, u hawn, ma ddejaqtx li jkun hemm xi ħadd li jiksirni.
Dort fuq ta’ ħdejja u b’leħen innoċenti staqsejtha, “Isma’ kumbinazzjoni taf tgħidli hemmx xi differenza bejn mara li tkun single parent għax marret titqaħħab u ma tafx min hu missier uliedha; waħda li telaqha r-raġel; waħda li żewġha nqatel jew għamel suwiċidju; waħda li romlot; jew waħda li ġiet stuprata?
Din mill-ewwel fehemt dak li ma kontx qed ngħid, u b’nofs tbissima weġbitni. “Jien, ngħid għalija ma nara ebda’ differenza. Jiddispjaċini, ma nafhiex it-tweġiba għall-mistoqsija tiegħek, għax trid ħafna ħsieb u bħalissa m’għandix moħħ…”
Dħaqt, għax ma flaħtx ma nidħaqx. Ftakart f’“parir” li kont rajt miktub fi ktieb antik dwar kif tieħu ħsieb it-tfal: “Nisa tqal għandhom jevitaw li jħarsu lejn nies koroh, jew morda, jew [eċċ…]. M’għandhomx jieħdu qtajja’ jew ikollhom argumenti jew ġlied…”
Niftakar ukoll li “suppost” li kull meta mara tqila kienet tgħid li qed ixxomm riħa ta’ xi ħaġa, trid idduqa… imma dan m’għandux x’jaqsam ma’ dan il-blog; u mhux il-waqt u l-ħin li nxandar x’ġara meta l-ġara tagħna kellha d-drenaġġ miżdud u l-ġara tan-naħa l-oħra kienet tqila…
Issa jien kumbinazzjoni għandi ħafna ħbieb li jrabbu lil uliedhom waħedhom… u minħabba f’uħud mir-raġjunijiet li semmejt iżjed ‘l fuq.
U ħadd minnhom, jew mit-tfal tagħhom, ma biss joqrob id-dikjarazzjoni li tat din il-mara mogħmija bil-preġudizzju.
Insomma… dan l-aħħar rajt artklu f’gazzetta li wera mara titpastaż ma’ barrani; mhux għax kien għamilha xi ħaġa, imma għax ma kienx “bħalha”.
U biex ngħidilkom, għal mument, tħajjart nagħmel bħalha… għax dan l-inċident, kif forsi indunajtu, ġara fuq tal-linja.
Imma għażilt li nkun iżjed fina… xejn, xejn, ma nkunx inżilt għall-livell baxx tagħha…
Stennejt sakemm kelli nċempel biex ninżel, qomt, dort fuqha, u għedtilha… Sinjura, qabel ma tarma’ tpaċpaċ fil-vojt, qis li ma jkunx hemm xi single parent qed tisimgħek, għax żgur li tieħu għaliha, tafx…
Hi instarmet. Nimmaġina li ħasbet li jien kont waħda minn dawk il-ħamalli li għandhom ulied imxajtna, u allura ħmaret, u sfaret, f’sekonda. “Skużani ta. Ma kontx naf.”
Jien ħallejtha b’hekk; u nżilt – iżda mhux qabel ma smajt lil ħabibitha tgħidilha “Għaxxaqtha, xbin…”

Dinja Għalija – Deni ta’ Żiemel

Mar 17, 2013 12:53 iNews

€2,000. U iva. Kemm tara mnejn se tikseb żiemel ieħor, u erġa’ ġib ruħek ta’ manigold ma’ kreatura li qed tqallgħek il-flus. Forsi mhux il-ħafna għax m’għadux moda daqskemm kien, il-karozzin…. Imma nsomma, xi ħaġa ddaħħal fil-but, għax kieku… kont tmur issib xogħol ieħor… jekk int kapaċi.
Ja ġifa. Bir-ragħwa ħierġa minn ħalqek, tballat kemm tiflaħ bl-addoċċ fuq ħolqien bħalek – annimal li bla ma jistħoqqlu, kien fdat f’idejk biex tieħu ħsiebu u tindokrah.
Ma jmissekx tistħi? Ma tafx li kieku kien kattiv bħalek – u kieku kien f’saħtu – daqqa biż-żewġ mingħandu kienet tħallik hemm, tal-kolp?
€2,000. Irringrazzja lill-Mulej – jekk bl-aġir moqżież tiegħek tista’ tgħid li temmen fiH – li ma kontx jien li qtajtlek is-sentenza. Għax kieku mal-multa kont inżid naqra ta’ penitenza ċkejkna… ġimgħa (biex ma nqażżiżiex u ngħid xahar), xogħol iebes fuq barra, xemx u xita, fuq ħobż xott biss, u ftit li xejn ilma… kemm kemm biex idduq ftit minn dak li ġiegħelt liż-żiemel jgħaddi minnu.

Dinja Għalija: Hawn, Sbejħa! Din Għalik…

Mar 26, 2013 18:38 iNews

Ġieli rajt tifel jibki?
U meta jkun qed jibki, jgħidlek li m’għamel xejn ħażin…
Jiġifieri, min tah kastig, għamel hekk intortament.
Għaldaqstant, jagħtik x’tifhem li min kien il-kawża li dan ħa “li ma ħaqqux” huwa xi ħadd malinn, giddieb, u kattiv… mhux vera, jewilla?
Insiefru malajr malajr bl-immaġinazzjoni tagħna sa’ Connecticut. Tfajla ta’ 13-il sena attakkata sesswalment minn Edgar Gonzalez u Joan Toribio, żewġ żgħażagħ ta’ 18-il sena.
Eh, ruħi, tort tagħħa, għax ipprovokathom… skont ma qalu l-uffiċjali tal-iskola fejn imorru s-subien. U Twitter xegħel b’akkużi simili lejn it-tifla, għax “x’ridthom jagħmlu, jaħasra?” Ukoll “allura min iġib ruħu ħażin, se jgħaddiha lixxa?” (u ma kinux qegħdin jgħidu ghas-subien),.
Barra minn hekk, intqal li hi ma messiex kixfet dak li ġara, għax “ħassritilhom karriera”. Saħqu li la ma kellhomx x’jaqsmu magħha, “ma kienx stupru”.
Dan il-każ hu eku ta’ dak li għadu kif ġara fi Steubenville, Ohio, fejn żewġ żgħażagħ weħlu sena ħabs talli wettqu atti tassew moqżieża fuq tifla. Weħlu sena, għax meta għamlu r-reat kienu għadhom minuri, il-kawża nqatgħet li huma “delinkwenti” u mhux “kriminali”.
Lil dik il-vittma, saħansitra ntbagħtulha żewġ theddidiet fuq ħajjitha, għax “kissret il-ħajja ta’ żewġ stilel tal-futbol”… l-istess stilel li ma stħawx jirredikolawha u jkasbruha… u bkew għax indunaw li l-kondotta tagħhom se tkun imtebba’.
Il-kultura tal-internet, m’għandniex xi ngħidu, għenet biex dan il-każ idur mad-dinja… iżda ta’ min jgħid li qabel dan, għenet biex kull min kien preżenti u ħaseb li din xi ħaga ta’ min ixerridha, jiġbed il-filmati u jgħaddihom lil ħaddieħor.
Ħadd, u ħadd, minn dawk preżenti ma uża l-istess telefon li bih kien qed jiġbed, biex iċempel lill-pulizija, jew almenu lil xi ħadd resposnsabbli, biex jgħidu li kien qed isir l-abbuż sfaċċat u oxen.
Min jaf li kieku dik it-tifla kienet oħthom, kinux jibqgħu jiddieħqu biha… jien naħseb li malajr kienu jinbidlu l-kriterji ta’ x’inhu “gost”.
Id-difiża pprovat titfa’ ħtija fuq it-tifla, u qalet li “qablet” li tmur mas-subien. U hawn ta’ min jgħid li l-vittma lanqas biss kienet taf x’ġara, sakemm ma ratx il-klips li nġibdu.
Il-Malti jgħid li ġuvni dejjem bandiera bajda. Fi żmieni, din kienet tfisser ħaġa – u llum, meta d-dinja diġitali tal-lum hija invażata bil-midja soċjali, saret tfisser xi ħaġ’oħra… Kull min għandu xi ħaġa x’jgħid jew x’juri, jaqbad u jxerridha bla ma jaħseb fil-konsegwenzi.
L-imġieba sesswalment aggressiva u salvaġġa ta’ raġel ma’ mara li tkun jew imlaħalħa, jew liebsa mqaċċta, jew li “qiegħda miegħu”, x’aktarx li se ddur fuqha, għax bl-aġir tagħha, jew bi ħwejjiġha. Dan dejjem skont dawn l-esperti, għax hekk jaqbillhom, tkun qalet “iva”.
U l-ħelwa hi li kemm irġiel u kemm nisa jaqblu fuqha din. Safejn naf jien, il-kelma “iva” biss, mogħtija meta xi ħadd ikun f’sensih, tagħti kunsens għal xi ħaġa, tkun xi tkun.
Inutli ngħidu kemm hu ħażin ix-xorb; kulħadd jaf li anke jekk tiftaħar li “ma jiħdokx”, xorta moħħok ma jkunx hemm għal kollox.
“Żelaqli,” tgħid biex ma tammettix li l-vażett taż-żebbuġ waqagħlek għax kont ħadt grokk fuq xejn qabel ma bdejt issajjar.
“Ix-xemx għammxitni,” tgħid meta tidħol f’karozza oħra wara li tkun xrobt kafe bil-wiski “għall-bard” qabel ma tlaqt minħand il-ġenituri tiegħek. “Ma niftakarx eżatt x’ġara,” tgħidlek tfajla li jkollha tarbija għax xi ħadd approfitta ruħu minnha meta jkun ħadha ftit ix-xorb.
Kultant, fir-rapporti numerużi tal-midja, ma jingħadx kollox.
Ġieli smajna bi stejjer fejn nies raqdu barra, ftit metri ’l bogħod minn djarhom, għax kienu diżorjentati wara li jkunu xorbu. Fis-sajf, dan ma tantx jimporta… imma fix-xita, xi ħaġa hekk tista’ tkun fatali.
U jekk ma tixrobx? Jekk m’għandekx l-iskuża li inti d-designated driver, malajr jgħidulek li int nerd u geek u beżżiegħa. U tgħid, ma jkunx hemm xi ħadd li jrid jarak titbellaħ biex joħodlok xi erba’ ritratti komprommettenti u jitfagħhom fuq Facebook?
Ħadd, u ħadd, mhu se jipproteġik jekk ma tipproteġix lilek innifsek int, l-ewwel u qabel kollox. Mhux billi tkunu klikka li ta’ kull tmiem il-ġimgħa ssiru patata flimkien “għax il-ħbieb hekk jagħmlu”. Mela allura dak li qed iżommkom flmkien mhux il-fatt li inthom ħbieb, iżda din l-attivitá li tagħmluha flok tmorru taraw film, jew tmorru hajk, jew tiltaqgħu għand xi waħda minnkom u ssajru u tiċċaċċraw bejnietkom.
Issemmuli l-espressjoni peer pressure. Imma din taħdem fit-tajjeb ukoll, għax jekk xi ħadd li soltu “jiddeċiedi” għall-grupp ifettillu jagħżel li tmorru tgħaddu nofs ta’ nhar f’xi dar tal-anzjani, jew tnaddfu xi wied, x’aktarx li kollha tmorru, basta tkunu flimkien u tieħdu pjaċir.
L-arena tal-iljuni saret il-pjazza, u l-pjazza saret l-awla tal-pubbliku. Hawn min meta xi ħadd jaf li hemm kamera, “jirreċta” għax jaħseb li sar xi stilla ta’ Hollywood.
U int se tħallieh jisserva bik bħala “extra” fit-teledramm tiegħu… u tħallas int, bir-reputazzjoni tiegħek u b’ġieħek? Messaġġ doppju, imwaħħad: tpaxxix nies, u tħallix lil min jużak għall-għanijiet moqżieża tiegħu.

Dinja Għalija: Jaqaw m’għandekx x’tagħmel, jew?

Nov 09, 2012 12:23 iNews

Waħda mill-mijiet ta’ memes li nirċievi fil-ġimgħa tabilħaqq kienet tagħmel sens.
Raġel bilqegħda, immeżmeriżżat quddiem il-kompjuter; għajnejh iżjed ibbuzzati minn ta’ Bette Davis. U l-kliem “Agħti x’jifhmu lin-nies li għadek ħaj: kultant, żul għal madwar siegħa minn fuq Facebook…”
Għerf iddistillat.
Iżda naf li hawn min ser jgħidli li juża ’l-Facebbok ghan-networking, u biex iżomm kuntatt mal-familja (li uħud mill-membri tagħha jgħixu f’pajjiżi oħra), u għaldaqstant huwa assolutament meħtieġ li il-wall jinżamm miftuħ 24/7, li ma jmurx jitilfu xi messaġġ importanti.
U mela.
Forsi għalhekk hawn min saħansitra għamel ismijiet foloz… u b’xi mod, allavolja mingħalihom li huma tant bravi li ħadd ma jista’ għalihom, jinqabdu f’dan waħedhom.
Min jaf kemm jinħela’ ħin kuljum fuq dawn l-imbierkin siti soċjali. Min jaf kemm qed jinsteraq hinn minn min iħaddem, meta l-impjegati ma jkunux fuq xogħolhom, iżda jkunu qed jikkumentaw jew jilħqu salib ħaddiehor.
Dan diġa hu abbuż; ahseb u ara meta dak li jkun imur iżjed ’l hinn minn hekk.
Hawn min jiddeletta b’dak li jagħmlu l-artisti u kantanti… mhux il-favoriti tiegħu biss, iżda dawk li jkunu qegħdin fil-furur. Imbagħad, biex isostni l-pożizzjoni tiegħu jitfa’ dawn l-aħbarijiet (li x’aktarx ikunu ħmerijiet), fuq Linked In, jew Twitter, jewFacebook.
Jgħaddu informazzjoni dwar x’ġara meta Adele kellha tarbija; jew min ha sehem fil-Fashion Show ta’ Victoria’s Secret, jew liema partit Ingliż qed ikun indagat fuq pedofilija…
B’hekk, kulħadd ifaħħarhom għaliex huma “dejjem l-ewwel bl-aħbar”.
Imma…u hawn hi l-imma…hawn min l-affarijiet “ta’ barra minn hawn” ma jinteressawhx. Iżda naqra seksik jieklu bil-ħobż, u kull għajdut tarah iżidlu l-għeruq u x-xniexel u l-mantijiet u ġlieġel, u minn naqra flissjoni malajr iġibuk marid bil-pulmonite.
Ngħidilkom li mill-Belt sal-Mellieħa, l-erbgħa telleriti pċielaq li nzertajt fuq tal-linja ma waqfux jgħidu fuq dik u dak u l-ieħor u l-oħra…u l-kummenti li għaddew, u l-informazzjoni li taw lil xulxin (u lilna), kważi kollha mill-Facebook ġabuha.
U minn dak li qalu, saħansitra indunajt fuq min kienu qed jgħidu minn xi dettalji żgħar… u kbar.
Fost ħwejjeġ oħra, jien sirt naf li dik kienet telqet lil dak u qiegħda poġġuta ma’ ieħor li hu ferm iżgħar minnha, u lil ommu ser joqtolha bil-għali.
L-ieħor, jaħassra, għadu jisker, u probabbli keċċewh mix-xogħol ghax “il-ħin kollu fuq Facebook ikun”. Miskin, hux? U x’miskin miskin, ja sakranazz. Miskina jien, li ma naffordjax immur niekol barra meta rrid, għax li kien għalija qatt ma nsajjar.
L-oħrajn xtraw post, u hi tefgħet il-pjanti fuq is-sezzjoni tar-ritratti. Jaq, gabuba għandhom. Jaq, il-Furjana marru. Jaq, probabbli xi karreja irranġata. Jaq, il-ħitan mielħa żgur, daqskemm huma skuri. Jaq, min jaf kemm hemm riħa ta’ moffa.
Isma’, dak omosesswali ta’. Mela, anqas li ma jidhirx, dak ix-xagħar miżbugħ nofsu ikħal u nofsu qisu tiben, hemm. Il-ħabib tiegħu qisu Ċiniż. Jew Ġappuniż. Jew Korejan. U iva, mhux xorta?
U jgħidu, jgħidu, jgħidu… u għad li soltu ndeffes waħda biss earbud tar-radju, wara li ħadt in-noti għal dan il-blog, deffisthom it-tnejn. U biex ma nismagħhomx, kelli ngħolli l-volum tant li meta nżilt, widnejja baqgħu idamdmu.
Imma dawn in-nies possibli ma jafux li jqażżu lil min ma jiddelittax li jkun jaf bil-qran ta’ ħaddieħor? Possibbli li huma m’għandhomx għeltijiet li ma jridux min ixandarhom mal-erbat irjieħ?
Possibbli m’għandhomx xi ktieb li għadhomm ma qrawhx, u jekk jaqbadhom id-dardir li kieku kellhom jaqraw filwaqt li l-karozza tkun miexja, possibli ma jafux jew ibaxxu leħinhom, jew inkella jitpaxxew bix-xenarju, jew iżebbġu kuruna u jgħidu talba, jew jagħlqu għajnejhom u jistrieħu ftit biex ikunu jifilħu jikkumbattu mal-ħajja?
Possibbli li ma jafux kemm hawn fejn tagħti daqqa t’id bil-volontarjat… imqar jekk dan ifisser tagħti sagħtejn fil-ġimgħa għal xi kawża li jemmnu fiha, tkun xi tkun?

Liġġem ilsienek… orbot idejk!

Aww 04, 2013 09:51   iNews

Mela darba, kien hemm għalliema li ma tantx kellha ħmerijiet. Jum wieħed matul il-lezzjoni, staqsiet mistoqsija lit-tfal. “issa… jekk dawk li jiġbru ż-żibel, u x-xjentisti tar-rokits, it-tnejn minnhom joħorġu fuq strajk fl-istess ġimgħa, liema minnhom ser jaffettwana l-aktar?” U saħqet li ma riedetx tweġiba dak il-ħin.
Imma forsi jkun hemm xi ħadd li jgħid li jekk ix-xjentisti tar-rokits jagħmlu strajk, u jkun hemm missila mmirata lejn Malta, ma jkunx jista’ jipproteġina… allavolja jekk inkunu mitna bit-tifu minn xi gidma ta’ ġurdien infettat, ma jkollniex bżonn min isalvana…
Meta kont nahdem fl-ufffiċini Tas-Suċċessjoni l-Belt, kien hemm formoli li kien ikun fihom listi fuq listi ta’ x’jista’ u x’ma jistax jinbiegħ minn ħanut, dejjem skont il-liċenzja.
Dawn il-ġranet, iżda, hawn l-hekk imsejħa ħwienet tal-konvenjenza, li fihom issib minn kollox, minn labra tal-ħjata sa kontenitur tal-ġelat tal-gallun… ikel tal-botttijiet, deterġenti, kotba u rivisti, lapsijiet u kuluri, u mittelf ħaġ’oħra.
Għandi ħabiba li taħdem f’wieħed minn dawn il-ħwienet, u kull meta nkun fir-raħal tagħha, dejjem ngħaddi s’għandha, kemm biex naraha, u kif ukoll biex jekk ikolli bżonn xi ħaġa, niffranka triq meta nasal hawn.
Mela, kelli bżonn il-butir, u billi kien se jgħaddi għalija r-raġel ħames minuti wara dan mhux bħali, (qatt ma jkun tard!), ma kellix biża’ li se jdubli għax nirkeb tnejn tal-linja biex nasal id-dar minn hemm.
Staqsietni x’ditta ridt, u jien għedtilha Kerrigold. Leħen minn warajja qal “…u daż-żmien min għadu juża l-butir, Sinjura?” Dort, u sibt lil xi ħadd li għaraftu, għax huwa persuna prominenti.
“Jien, hux, ovvjament,” għedtlu b’nofs daħqa.
“Ħa ngħidlek, Sinjura, kemm qed tagħmel ħażin! Kemm aħjar tuża marġerina. Ix-xaħam li ġej mill-annimali, aħarbu.”
Jien weġibt li nippreferi xi ħaġa li għandha togħma naturali, milli xi ħaġa manifatturata bil-kimika… iżjed u iżjed meta nużaha għat-tisjir, meta s-sħana wkoll tagħmel il-kimiċi li hemm fil-marġerina instabbli.
Hawn qalli li jien mhux suppost li mmerih, għax hu għandu dottorat (insejt f’hiex, għax ma tantx impressjonatni l-atttitudni tiegħu),. Taptapli fuq spallti, qabad gazzetta, ħallas (jiġifieri qabeż il-kju għax ippretenda li għandu dritt jagħmel hekk għax hu importanti iżjed minn kull min kien hemm fil-ħanut),, u telaq.
Meta wasal fil-bieb tal-ħanut, dar u qalli li aħjar inbiddel fehmti, jekk ridt nara lit-tfal tat-tfal.
U jien ma kontx tajt permess biex imissni. Anqas biex jaqbiżni. Minkejja l-edukazzjoni kollha li ftaħar li għandu, ma tantx wera li hu edukat.
Iżda xi wħud minna jaħsbu li għandhom id-dritt jagħmlu bħal dan, għax jassumi li b’xi mod huma aħjar minn ħaddieħor.
Ħu l-mara li ħalliet lil bintha tiġri ‘l hawn u ‘l hinn fuq ix-xarabank, imbagħad, meta t-tfla qabdet driegħha bejn il-bibien (għax qagħdet tiżfen u ma niżlitx mill-ewwel), l-omm għamlet plejtu u heddet lix-xufier li se ttelliflu ħobżu. U żejnet naqra s-sentenza mhux ħażin, ukoll.
Dan jikkuntrasta sew ma’ storja oħra ta’ omm li riedet tixtri xi ħaġa u sabet li t-tfajla kienet għadha kif għalqet il-ħanut, u ma fetħitilhiex.
Ħasbet li aħna se naqblu maghħa… iżda kulħadd beda’ jlumha, għal raġjunijiet differenti – u fl-aħħar, talbet skuża, ta’ mara li hi.
Imbagħad kien hemm l-istorja dwar Baxter, it-tifel ta’ sentejn li jħobb jilgħab u jimmaġina li hu Batman jew Superman jew Spiderman, jiġri wara l-għadu li jhedded lill-familja tiegħu.
Mela biex ma jagħmilx xenata, ħallietu bil-bend tagħha ma’ rasu, meta marru s-Supermarket… xejn xejn, kienet diġà ħaditlu teddy bear daqshiex minn idejh. Anzi ħuh ma riedx jieħu ġugarelli…
Kollox mar sew… sakemm waslu ħdejn l-ixkafef tal-ħaxix. Kien hemm żewġ tfajliet adoloxxenti li bdew jidħqu, u staqsew lill-omm jekk Baxter kienx tifel jew tifla. Hi qaltilhom li kien tifel.
Mela jinstema’ leħen tal-waħx jirbombja u jistaqsi “Dak tifel?”
Kien raġel b’żaqq daqshiex, baffi msebbla, u qmis tal-kamuflaxx bla kmiem (insomma, kmiem imċarrta),, xorts li jekk tarah barra ma tiġbrux, u boots bla lazz. Kellu riħa ta’ birra taqsam. Bla kliem u bla sliem, dan il-flien tawwal idu u neħħa l-bend minn ras Baxter, u tah daqqa ħafifa fil-ġenb ta’ rasu.
“Meta tikber, għad tżżini ħajr ta’ li għamilt illum!” qal dan liż-żgħir. Omm Baxter daħlet bejniethom, u bis-serjetà kollha qalet lir-raġel “Af li jekk terġa’ tmiss lil ibni, naqtalek idek barra…”
Hawn ir-raġel uża kliem oxxen biex jiddeskrivi t-tifel (li, ma ninsewx, għad għandu sentejn), bħala omosesswali, u minħabba f’hekk, għada pitgħada xi ħadd kien se jisparalu.
Kemm hawn min jaħseb li huwa iżjed importanti minn ħaddieħor, hux? U għaldaqstant għandu dritt jilħaqlu salibu? Kemm hawn min jaħseb li dejjem għandu raġun hu, u li xi ħaġa li ma tinżillux hija ‘ħażina’.

Dinja Għalija: Kemm Int Kattiv?

Nov 02, 2012 16:02  iNews

Mela darba, meta kont għandi tifla, ġara każ li lili għallimni ħafna; tant li l-lezzjoni li ħadt dakinhar għadha tidwi f’moħħi sa llum.
Ġara li kien hemm tifla “tal-Istitut” li ma tantx kienet tħobbha l-iskola. U kultant kienet tiġi l-iskola mingħajr homework. Darba minnhom, il-homework għamlitu – iżda għamlitu ħażin.
Kulħadd jaf x’hini t-teachers mentality; u l-għalliema ta’ din il-povra kellha infezzjoni liema bħalha ta’ din il-kundizzjoni. Qabdet lit-tifla minn malju minnhom, u ħaditha żżur il-klassijiet kollha tal-kuritur. Naf x’għamlet għax l-ewwel bdiet bil-klassi tagħna.
Dawwret lit-tifla wiċċha lejn il-lavanja, u faqqgħetilha daqtejn fuq il-warrani. Mela, inżidu l-uġigħ mal-umiljazzjoni ta’ din it-tifla u ta’ oħrajn, fosthom tiegħi stess. Din l-għalliema kien ikollha riħa tinten pesti li llum-il ġurnata nirrealizza li kienet tkun ta’ alkoħol, u nistaqsi kif tħalliet tieħu ħsieb klassi tfal.
L-istorja tiegħi ma kinetx daqstant waħda ta’ kattiverja fiżika, iżda xorta niftakar dak li ġara qisu sar il-bieraħ. Mela, meta miet missieri kelli sitt snin… u t-trawma, għalija, fissret li bil-lejl kultant bdejt nagħmel taħti.
Darba minnhom, meta mhux talli kont qomt xotta l-ewwel darba wara ġimgħat sħah, talli ommi laħqet ukoll taħsilli xagħri (li kien twil sew),, kont mort l-iskola ferħana ferħana li forsi qatt u qatt iżjed ma kont ser nagħmel taħti.
U din l-għarfa – u ma nisnewx li dak iż-żmien ma kienetx “moda” li joffru l-counselling lil min ikun tilef ġenitur jew wild – qaltli biex inqum bilwieqfa f’posti, u b’ħalq ta’ ċerna staqsietni kontx għamilt pipì taħti… hekk, bil-Malti, kiesaħ u biered. Meta għdtilha le, qaltli biex ma nigdibx; u jien kont naf li mhux qed nigdeb.
Illum inħares lura u kapaċi ngħid il-kelma “miskina”. Mhux għal Diane, mhux għalija nnifsi ta’ sitt snin, iżda għal din il-ġifa li kellha l-poter u ma għarfitx tużah tajjeb.
Inħarsu madwarna u naraw ġrajjiet simili bir-rimi; abbuż fiżiku u psikolġiku ta’ nies li m’għandhomx min jaqbeż għalihom… frodi… serq bil-pulit… tħaddim ta’ tfal u nisa bla ma jingħataw ħlas xieraq… kefrija mal-annimali…vandaliżmu… kollha jiġu minn dnub wieħed; dak tal-abbuż tal-poter; li min jaħseb li jista’ jagħmel xi ħaġa bla ma jħallas għaliha b’xi mod, jaqbad u jagħmilha.
Ma ninħbewx wara subgħajna. Kulħadd jaf b’xi ħadd li għal xi raġuni, il-ħażen li għamel jew kien imwitti, jew mgħotti, jew skużat. Ilkoll nafu li hawn min ma jkunx ta’ stoffa biżżejjed biex in-naqra poter li jkollu jagħraf jużah sew.
Kulħadd jiftakar ir-ritratti moqżieża li ħarġu minn Abu Ghraib, u kif saħansitra kien hemm min ipprova jiskuża lis-suldati li wettqu l-atroċitajiet għax “imsieken, kienu taħt stress”.
Ikoll nafu bil-kjass li qam issa li miet Jimmy Savile, li meta kien ħaj kien għaraf jgħatti xturu tant sew. Kulmin tinteressah il-politka probabbli sema’ bil-frodi kbar li saru fl-Uganda.
U billi nitkażaw? Fejn nafu jekk, kieku aħna kellna l-poter u r-riżorsi li kellhom dawn in-nies, konniex nagħmlu bħalhom jew saħansitra agħar minnhom?
Esperimenti bħal dawk imsejħa Stanford u Milgram juruna kif wieħed jista’ jaqbad it-triq tan-niżla bla ma anqas biss jinduna li ħa l-ewwel pass.